notes_iii

Σημειώσεις εγγράφων iii. Εξέγερση, νομαδισμός

[←1]: Αξιωματικός στον στρατό του χαλίφη αλ-Μαμούν.

[←2]: Ο Ιμπραήμ, γιος του αλ-Μάχντι, βασίλευε στη Βαγδάτη (817-19), ενώ οι δύο γιοι του Χαρούν αλ-Ρασίντ, ο αλ-Αμίν (809-13) και ο αλ-Μαμούν (813-33) φιλονεικούσαν για την αυτοκρατορία του.

[←3]: Χωριό στις όχθες του Ευφράτη στην επαρχία του Χαλεπιού.

[←4]: Ανατολικό τμήμα του Ευφράτη.

[←5]: Ο χαλίφης Χαρούν αλ-Ρασίντ (785-809).

[←6]: Μαμπίτζ, πρώην Ιεράπολις στη Συρία.

[←7]: Υπό το χαλιφάτο του αλ-Μαμούν.

[←8]: Ειδωλολάτρες, σε αυτό το πλαίσιο του χρονικογράφου, σημαίνει μουσουλμάνοι.

[←9]: Κοντά στην Έδεσσα.

[←10]: Νομαδική φυλή με καταγωγή από το Μπαχρέιν.

[←11]: Τζαμπάλ αλ-Τουρ, οροπέδιο κατά μήκος του Τίγρη, κοντά στο Ντιγιάρμπακιρ.

[←12]: Πρώην Μπέιτ Ζαμπντάι, στην περιοχή που ονομάζεται Τζαζίρα ιμπν Ουμάρ.

[←13]: Για λεπτομέρειες σχετικά με τον Αμπού Χαρμπ Ταμίμ, τον επονομαζόμενο αλ-Μπουμπάρκα («καλυμμένο»), βλέπε Moshe Gil, A History of Palestine, 634-1099 (Καίμπριτζ, 1992), 295.

[←14]: Ο χαλίφης Χαρούν αλ-Βατίκ (842-47).

[←15]: Ο αλ-Μουταβακίλ βασίλευσε στην πραγματικότητα από το 847 έως το 861.

[←16]: «Βαγδάτη» όπως στο πρωτότυπο μεταφρασμένο αγγλικό κείμενο. Ο αλ-Χακίμ ήταν ο Φατιμίδης χαλίφης Αιγύπτου και Συρίας.

[←17]: Σαφάρ: ο δεύτερος μήνας του μουσουλμανικού έτους.

[←18]: Στρατηγός που νικήθηκε από τον Αμπού Γιαζίντ.

[←19]: Αμπού Γιουσούφ Γιακούμπ αλ-Μανσούρ (1184-98), Αλμοχάντ ηγεμόνας της Ισπανίας και της Βόρειας Αφρικής.

[←20]: Μετά την απώλεια της Έδεσσας, τη σφαγή των κατοίκων της (1144-1146) και την αποτυχία της δεύτερης Σταυροφορίας (1147-49).

[←21]: Περιοχή στην άνω Μεσοποταμία, στην καμπή του Ευφράτη.

[←22]: Οι λέξεις «convent» και «monastery» χρησιμοποιούνται αδιακρίτως.

[←23]: Μάλλον με δώρο χρημάτων.

[←24]: Το σύγχρονο Χαρπούτ.

[←25]: Στα σύνορα του Μαρντίν.

[←26]: Δυτικά του Μαρντίν, στον δρόμο από την Έδεσσα.

[←27]: Περιοχή του Άνω Ευφράτη.

[←28]: Απέναντι από τη Μοσούλη, στις ανατολικές όχθες του Τίγρη. Για το περιστατικό, βλέπε Fiey, Mossoul chretienne, 47.

[←29]: Το μοναστήρι του Μαρ Ματτάι στο Τζαμπάλ Μακλούμπ, βουνό κοντά στη Νινευή, ήταν πνευματικό κέντρο των Ιακωβιτών.

[←30]: Μεταξύ Μαρντίν και Μοσούλης στη Τζαζίρα, κέντρο Ιακωβιτών.

[←31]: Μια σημείωση, στη μετάφραση και από τον επιμελητή, δείχνει ότι ο Bar Hebraeus πέθανε εκείνη τη χρονολογία και ότι το χρονικό συνεχίστηκε από κάποιον άλλο.

[←32]: Σημειώστε τη διαφορά μεταξύ ελληνικής και αραβικής χρονολόγησης.

[←33]: Επί του ποταμού Τάρταρ.

[←34]: Μουσουλμάνος αξιωματικός που έπεισε τον κύριό του τον ιλ-Χαν Γαζάν (1295-1304) να εξισλαμιστεί και ξεκίνησε κύμα διώξεων εναντίον βουδιστών, χριστιανών και Εβραίων.

[←35]: Αυτός ο όρος «ξένοι λαοί» για τον ορισμό των μουσουλμάνων απαντάται επίσης σε Έλληνες, Αρμένιους και Σύριους συγγραφείς. Ο λόγος είναι ότι το Ισλάμ εκείνη την περίοδο γινόταν αντιληπτό ως θρησκεία που προερχόταν από ξένους, γενικά νομαδικούς πληθυσμούς.

[←36]: Κάτοικοι της Νινευή, απέναντι από τη Μοσούλη.

[←37]: Αλ-Μαλίκ Σαΐφ αντ-Ντιν, Μαμελούκος σουλτάνος της Αιγύπτου (1412-21) από τη δυναστεία των Μπούρτζι.

[←38]: Η μετατόπιση πληθυσμών πραγματοποιούνταν πάντοτε σε πολύ μεγάλη κλίμακα, τόσο από τους Άραβες κατά την κατάκτησή τους όσο και από τους Σελτζούκους, τους Οθωμανούς και τους Σαφαβίδες. Εδώ παρέχονται μερικές μαρτυρίες, οι οποίες υποδεικνύουν πώς βιώθηκαν αυτά τα τραύματα, Για παραδείγματα από τις εκτοπίσεις Βυζαντινών από τους Τούρκους, βλέπε Vryonis Jnr., The Decline. Για τις εβραϊκές κοινότητες της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, βλέπε Joseph Hacker, “The Sürgün System and Jewish Society in the Ottoman Empire during the 15th-17th Centuries”, στο Zion 55 (1990): 27-82 (εβραϊκά).

[←39]: Από τη μακρινή αρχαιότητα μια από τις περιοχές του Ισφαχάν ήταν κατοικημένη με Εβραίους και ονομαζόταν Γιαχουντίγια.

[←40]: Αυτές οι ζωντανές γραμμές στο αρμενικό κείμενο παραλείφθηκαν από τον Brosset στη γαλλική μετάφραση, όπως και άλλες οκτώ γραμμές, προς το τέλος αυτής της περιγραφής, που περιλαμβάνονται επίσης σε αγκύλες.

[←41]: Το 1661 ένα διάταγμα επέτρεπε στους Εβραίους να ασκούν ανοιχτά τη θρησκεία τους εφ’ όσον πλήρωναν τη τζίζγια και φορούσαν ένα διακριτικό επίθεμα πάνω στα ρούχα τους. Για εβραϊκή περιγραφή αυτών των ίδιων γεγονότων στα αγγλικά, βλέπε την ελεγεία του Χίζκιγια (Arnes mi-Hizkiya), στο Bat Ye’or, The Dhimmi, έγγραφο 98, σελ. 359-61. Για πληρέστερη εκδοχή αυτού του κειμένου στα εβραϊκά, βλέπε Bat Ye’or, Ha-Dimmim (διευρυμένη έκδοση στα εβραϊκά), πρόλογος Moshe Sharon, μεταφρ. Aharon Amir (Ιερουσαλήμ, 1986), 295-303 (κείμενο Amnon Netzer).

[←42]: Ο Ναντίρ Χαν νίκησε τους Τούρκους στο Μπαγκραβάν το 1735, παίρνοντας την Τιφλίδα. Ανακηρύχθηκε Σάχης της Περσίας (l736-47) υπό την ονομαστική βασιλεία του βρέφους Αμπάς Γ’, του τελευταίου των Σαφαβιδών.

[←43]: Ανώτερος αξιωματικός, κάτω από τον χαν, αλλά πάνω από τον μελίκ.

[←44]: Υψηλόβαθμος αξιωματικός στο Ιράν και την ανατολική Αρμενία (14ος-18ος αιώνας), υπεύθυνος για την είσπραξη φόρων σε μια πόλη.

[←45]: Αυτές οι διαδικασίες, η αιχμαλωσία και η απελευθέρωση των υποτελών με πληρωμή λύτρων, έχουν ήδη αναφερθεί σε αφθονία από τον ψευδο-Διονύσιο του Τελ-Μάχρε, τον Μιχαήλ Σύριο, τα εβραϊκά έγγραφα Γκενίζα που δημοσιεύτηκαν από τον Shlomo Dov Goitein, από Αρμένιους και ξένους συγγραφείς, από τους d’Arvieux, Tavernier και ούτω καθεξής. Μπορούν να θεωρηθούν ως μόνιμες συνιστώσες της ντίμμι-δουλείας.

[←46]: Το 1730, για να αποφύγει αντίποινα, ο Γάλλος πρόξενος ξήλωσε μια κουρτίνα από πράσινο ύφασμα στην κατοικία του, επειδή το χρώμα αυτό προορίζεται αποκλειστικά για τους σαρίφ, δηλαδή τους απογόνους του Προφήτη. Βλέπε Charles-Roux, σελ. 54.

[←47]: Μπαντρ αντ-Ντιν Μουχάμαντ αλ-Καράφι (1533-1601), συγγραφέας του έργου νομολογίας με τίτλο ad-Durar an-Nafa’is.

[←48]: Αλ-Κασίμ Αμπού Ουμπάιντ (πεθ. 838), λόγιος που ζούσε στο Ιράκ.

[←49]: Κασίμ μπιν Κουτλουμπούγα (1399-1474), διαπρεπής Αιγύπτιος της σχολής Χανάφι.

[←50]: Καμάλ αντ-Ντιν Μουχάμαντ Ιμπν αλ-Χουμάμ (πεθ. 1457), Αιγύπτιος νομικός.

[←51]: Τίτλος πολλών τόμων με θέμα «τη συστηματική δομή του θετικού δικαίου». Το έργο στο οποίο αναφέρεται είναι ίσως αυτό του Ιμπν Νουτζαΐμ (1562), ενός Χάναφι συγγραφέα βιβλίων αυτού του είδους.

[←52]: Δηλαδή ζωροαστρικό.

[←53]: Βλέπε σελ. 327, σημ. 1.

[←54]: Ο Φαζίλ Αχμέτ Κιοπρουλού Πασάς (1661-76), μεγάλος βεζίρης του σουλτάνου Μεχμέτ Δ’.

[←55]: Μεχμέτ Κιοπρουλού (1656-61).

[←56]: Ο επικεφαλής των ξυλουργών και των κτιστών, που κατηγορήθηκε ότι επέτρεψε στους εργάτες να χτίζουν εκκλησίες, στραγγαλίστηκε με εντολή του βεζίρη (SP 97-17, σελ. 274-75, Ουίντσισλι, Πέρα-Κωνσταντινούπολη, 20 Μαΐου 1662).

[←57]: Για άλλη περιγραφή αυτών των γεγονότων, βλέπε N. de Khanikoff, “Meched, la Ville Sainte, et son territoire. Extraits d’un voyage dans le Khorassan (1858)”, στο Le Tour du Monde (Παρίσι, 1861), 2ο τρίμηνο, 280-82.