notes_03

Σημειώσεις Κεφαλαίου 3

[←1]

Βλέπε Dennett, Conversion and the Poll-Tax. Løkkegaard, Islamic Taxation. Fattal, Le Statut Légal des Non-Musulmans en Pays d’Islam, 264-344. Arthur Stanley Tritton, The Caliphs and their Non-Muslim Subjects. A Critical Study of the Covenant of Umar (Λονδίνο, 1970), κεφ. 13. Ashtor, A Social and Economic History, κεφ. 1 και 2. Βλέπε επίσης, Løkkegaard, “Fai”, EΙ² 2(1991): 869-70. Claude Cahen, “Kharadj”, EΙ² 4(1990): 1034-34. Του ιδίου, “Djizya”, EΙ² 2(1991): 559-62.

[←2]

Dennett, Conversion and the Poll-Tax, 114-15.

[←3]

Chronique de Denys de Tell-Mahre [pseudo-Dionysius], μεταφρ. από τα συριακά Jean-Baptiste Chabot (Παρίσι, 1895), μέρος 4, 104-5.

[←4]

Στο ίδιο, 112. Για τις πόλεις-καταφύγια, βλέπε Ashtor, A Social and Economic History, 17.

[←5]

Chronique de Denys, 193-95. Løkkegaard, Islamic Taxation, 92.

[←6]

Chronique de Denys, 105-16. Στα συριακά χρονικά, οι όροι «Αιγύπτιοι» και «Σύροι» παραπέμπουν πάντοτε σε αυτόχθονες Μονοφυσίτες χριστιανούς. Οι Άραβες ονομάζονται «Τάι γιε» από μια νομαδική φυλή από τα βόρεια της Αραβίας, την Μπάνου Τάγι ή Ταϊγίγια.

[←7]

Στο ίδιο.

[←8]

Στο ίδιο, 165.

[←9]

Στο ίδιο, 193. Για την παρακμή της γεωργίας, πρβλ. Ashtor, A Social and Economic History, 36. Για την κατάσταση των αγροτών, στο ίδιο, 66.

[←10]

Chronique de Denys, 108-9. Ο χαλίφης επισκέφτηκε την Ιερουσαλήμ το 758 και το 771.

[←11]

Angelov, “Certains aspects”, 231-32. Halil Inalcik, The Ottoman Empire: Conquest, Organisation and Economy, Collected Studies (Λονδίνο, 1978), κεφ. 6, 235. Για τη διάβρωση των εδαφών που αφήνονταν στους νομάδες, πρβλ. Ashtor, A Social and Economic History, 51, 53, 58. Xavier de Planhol, Le Monde Islamique, Essai de Geographie Religieuse (Παρίσι, 1957), 50-53. Για τις πόλεις–καταφύγια, στο ίδιο, 84-103.

[←12]

Dennett, Conversion and the Poll Tax, 86-87.

[←13]

Chronique de Michel, 2: 426.

[←14]

Abu Yusuf Ya’qub, Le Livre de l’impot foncier, 197. Morony, Iraq after the Muslim Conquest, 107.

[←15]

Chronique de Denys, 10. Αυτό αναφέρεται στην οικονομική μεταρρύθμιση που διατάχθηκε από τον Αμπντ αλ-Μαλίκ και τον κυβερνήτη της Μεσοποταμίας, τον αλ-Χατζάζ.

[←16]

Chronique de Michel, 2: 490.

[←17]

Στο ίδιο, 505.

[←18]

Στο ίδιο, 522.

[←19]

Chronique de Denys, 68. Τα αρμενικά χρονικά καταγράφουν παρόμοια κατάσταση στην Αρμενία. Οικονομικοί εκβιασμοί από τους Άραβες, συνοδευόμενοι από πολλές λεηλασίες και βασανιστήρια, προκαλούσαν συχνές εξεγέρσεις.

[←20]

Dennet, Conversion and the Poll-Tax, 80.

[←21]

Chronique de Denys, 134.

[←22]

Levi-Provençal, Histoire d’Espagne, 1: 307. Le Siecle du Califat de Cordoue, 3: 196-216.

[←23]

Bat Ye’or, The Dhimmi, βλέπε έγγραφα 7, 19, 20, 59, 79 και σελ. 74, αρ. 4. Abu Yusuf Ya’qub, Le Livre de l’impot foncier, 159-95.

[←24]

Chronique de Denys, 133. Shlomo Dov Goitein, “Evidence on the Muslim Poll-Tax from Non-Muslim Sources”, JESHO 6 (1963): 278-95. Του ιδίου, A Mediterranean Society: The Jewish Communities of the Arab World as portrayed in the Documents of the Cairo Geniza, τoμ. 2, The Community (Μπέρκλεϋ, 1971), 132, 380-94. Alexander Scheiber, “The Origins of Obadyah the Norman Proselyte”, JJS 5, αρ. 1 (1954): 37.

[←25]

Laurent d’Arvieux, Mémoires du chevalier d’Arvieux, envoyé extraordinaire du Roy à la Porte, Consul d’Alep, d’Alger, de Tripoli et autres Échelles du Levant: contenant ses voyages à Constantinople, dans l’Asie, la Syrie, la Palestine, l’Égypte et la Barbarie [1663-1685], συλλεγείσες από τον Πατέρα J. Β. Labat (Παρίσι, 1735), 6: 439.

[←26]

Chronique de Denys, 170.

[←27]

Οικονομικές επιβολές αναφέρονται συνεχώς στα χρονικά των ντίμμι-. Για τις μεθόδους και τις συνέπειες αυτής της εξαθλίωσης στην Ανατολία τον 14ο αιώνα πρβλ. Vryonis Jr., The Decline, κεφ. 4.

[←28]

Georges Vajda, “Un recueil de textes historiques judeo-marocains”, Hesperis 12 (1951).

[←29]

d’Arvieux, Memoires du Chevalier, 5: 24.

[←30]

Οι αναφορές στην αγγλική και γαλλική διπλωματική αλληλογραφία τον 18ο και τον 19ο αιώνα περιγράφουν τη συνεχή διαδικασία εξάλειψης των ντίμμι- σε χωριά και πόλεις της Παλαιστίνης, της Μεσοποταμίας και της Αρμενίας από Άραβες και Τουρκμένους νομάδες. Για την Ανατολία κατά τον Μεσαίωνα, βλέπε Speros Vryonis Jr., “Nomadization and Islamization in Asia Minor”, DOP 29 (1975): 41-71. Για τα Βαλκάνια, βλέπε Angelov, Les Balkans. Paul Wittek, στο Victor Louis Menage (επιμ.), La Formation de l’Empire Ottoman (Λονδίνο, 1982).

[←31]

Bokhari, Les Traditions, τoμ. 2, t. 52, κεφ. 29. Κοράνι 3: 16-19, 71-72, 5: 70-71. Βλέπε Mario Grignaschi, “La Valeur du Témoignage des Sujets Non-Musulmans (Dhimmi) dans l’Empire Ottoman”, στο La Preuve, τομ. 18, μέρος 3, Civilisations archaiques, asiatiques et islamiques, RSJB, (Βρυξέλλες, 1963), 227-36. Το 1851 και το 1858 ο Βρετανός πρόξενος στην Ιερουσαλήμ σημείωνε ότι η μαρτυρία ενός Εβραίου εναντίον μουσουλμάνου απορρίφθηκε από ισλαμικό δικαστήριο. Πρβλ. Albert M. Hyamson (επιμ.), The British Consulate in Jerusalem in Relation to the Jews of Palestine, 1838-1914 (Λονδίνο, 1939), 1: 171, 261. Επίσης σελ. 431-33 πιο κάτω.

[←32]

Muslim, Sahih, τομ. 4, κεφ. 1149 (6666). Του ιδίου, «Όταν θα είναι η Ημέρα της Ανάστασης, ο Αλλάχ θα παραδώσει σε κάθε μουσουλμάνο έναν Εβραίο ή έναν χριστιανό και θα πει: Αυτή είναι η σωτηρία σου από την κόλαση» (6665). «Θα έρθουν άνθρωποι μεταξύ των μουσουλμάνων την Ημέρα της Ανάστασης με αμαρτίες βαριές σαν βουνό και ο Αλλάχ θα τους συγχωρήσει και θα βάλει στη δική τους θέση τους Εβραίους και τους Χριστιανούς» (6668). Bokhari, Les Traditions, τομ. 2, t. 56, κεφ. 180:2. Όμως το Κοράνι λέει: «Κάθε ψυχή κερδίζει μόνο για λογαριασμό της. Καμία ψυχή που φορτώνεται δεν φέρει το φορτίο μιας άλλης» (6: 164).

[←33]

Hady Roger Idris, “Les Tributaires en Occident Musulman Médiéval d’après le Mi’yar d’al-Wansarisi”, στο Pierre Salmon (επιμ.), Mélanges d’Islamologie. Volume dédié à la mémoire de Armand Abel (Λέιντεν, 1974). Του ιδίου, La Berbérie orientale sous les Zirides, Xe-XIIe siècles (Παρίσι, 1962), 2: 757-811.

[←34]

d’Arvieux, Memoires du Chevalier, 5: 15-16. Aryeh Shmuelevitz, The Jews of the Ottoman Empire in the Late Fifteenth and the Sixteenth Centuries: Administrative, Economic, Legal and Social Relations as refiected in the Responsa (Λέιντεν, 1984), 44 και κεφ. 2. Ο Αρμένιος χρονικογράφος του 17ου αιώνα Αρακέλ της Ταμπρίζ επιβεβαιώνει αυτήν την κατάσταση. Πρβλ. Arakel de Tauriz, Livre d’Histoires, μεταφρ. από αρμενικά Marie–Félicité Brosset, στο Collections d’Historiens Arméniens (Αγ. Πετρούπολη, 1874), τομ. 1.

[←35]

Έντουαρντ Φρίμαν, στην επιστολή του προξένου Ουίλιαμ Χολμς (Μπόσνα-Σεράι) προς λόρδο Ντέρμπι, Υπουργό Εξωτερικών, Λονδίνο, 15 Μαΐου 1877, PP, 1877 [C. 1768], 92, σελ. 554.

[←36]

Hyamson, British Consulate, 2: 501.

[←37]

Chronique de Denys, 18. Ο Μιχαήλ Σύριος αποδίδει αυτούς τους κανονισμούς στον Ομάρ μπιν Αμπντ αλ-Αζίζ, τον προκάτοχο του Γιαζίντ. Πρβλ. Chronique de Michel, 2: 488-89.

[←38]

Στο ίδιο, 3: 102.

[←39]

d’Arvieux, Memoires du Chevalier, 4: 179.

[←40]

Στο ίδιο, 5: 533. Το 1744 στο Χαλέπι ο Μπελίμπιο, Εβραίος προστατευόμενος των Γάλλων, έχοντας μαλώσει με τον επικεφαλής ενός καραβανιού, χρειάστηκε να βρει καταφύγιο στο προξενείο για να αποφύγει να του κόψουν τα χέρια. Πρβλ. François Charles-Roux, Les échelles de Syrie et de Palestine au XVIIIe siècle (Παρίσι, 1928), 49.

[←41]

Chronique de Michel, 2: 488.

[←42]

Για τη γνώμη των νομικών σχετικά με την καταστροφή και δήμευση ή τις απαγορεύσεις που αφορούν εκκλησίες και συναγωγές, βλέπε Idris, “Les tributaires“.

[←43]

Sawirus [Severus] Ibn al-Mukaffa, History of the Patriarchs of the Egyptian Church, known as the History of the Holy Church, μεταφρ. από τα αραβικά και σχολιασμός Yassa Abd al-Masih, O. H. E. Burmester, Antoine Khater (Κάιρο, 1943-70), τoμ. 2, μέρος 1, σελ. 35.

[←44]

Στο ίδιο, 36.

[←45]

Στο ίδιο, 47.

[←46]

Jean-Maurice Fiey, Communautés syriaques en Iran et en Irak, des origines à 1552 (ανατυπ. Λονδίνο, 1979), κεφ. 3, σελ. 257. Του ιδίου, Assyrie chrétienne. Contribution à l’étude de l’histoire et de la géographie ecclésiastiques et monastiques du nord d’Iraq, 3 τομ. (Βηρυτός, 1965-68). Του ιδίου, Mossoul chrétienne (Βηρυτός, 1959).

[←47]

Vryonis Jr., The Decline, κεφ. 4. Witteck, La Formation.

[←48]

d’Arvieux, Memoires du Chevalier, 5: 230.

[←49]

Στο ίδιο, 1:106.

[←50]

Jean-Baptiste Tavernier, Les six voyages en Turquie et en Perse de Jean-Baptiste Tavernier [1631-68], νέα εκδ. αναθ. και διορθ. (Ρουέν, 1712), 1: 271. Για τα Βαλκάνια, πρβλ. Nicolai Todorov, La ville balkanique sous les Ottomans: XV-XIXe siècle (Λονδίνο, 1977), κεφ. 6, σελ. 108.

[←51]

d’Arvieux, Memoires du Chevalier, 6: 26-27.

[←52]

Antoine Morison, Relation historique d’un vuyage nouvellement fait au mont de Sinaï et à Jérusalem (Παρίσι, 1705), passim.

[←53]

Hyamson, British Consulate, 1: 235.

[←54]

Η απουσία σταυρού στην εκκλησία του Παναγίου Τάφου και στις άλλες εκκλησίες στην Παλαιστίνη και η ερείπωσή τους επιβεβαιώνονται με χαρακτικά και φωτογραφίες της εποχής. Βλέπε Ely Schiller (επιμ.), The Holy Land in Old Engravings and Illustrations (Ιερουσαλήμ, 1977): Auguste de Forbin (1817-18), 48, 51, 55. Adrien Dausatz: Baron Taylor (1830), 81. J. M. Bernatz (1837), 102. David Roberts (1839), 118. Του ιδίου, The First Photographs of the Holy Land (Ιερουσαλήμ, 1979), 198-202. (1862), 201-2 (1868, αντικατάσταση του τρούλου και στερέωση σταυρού στον θόλο της εκκλησίας του Παναγίου Τάφου). Του ιδίου, The First Photographs of Jerusalem and the Holy Land (Ιερουσαλήμ, 1980), 87 (1856), 64 (1865).

[←55]

Charles Wilson (επιμ.), Picturesque Palestine, Sinai and Egypt (Λονδίνο, 1882), 3: 198-99.

[←56]

Jérôme Maurand, Itinéraire de Jérôme Maurand, d’Antibes à Constantinople [1544] (Παρίσι, 1901).

[←57]

Tavernier, Les six voyages, 1: 40.

[←58]

Στο ίδιο, 47-48. Αυτοί οι χριστιανοί είχαν απελαθεί από την Αρμενία από τον Σάχ Αμπάς Α’. Στην αρχή ο σάχης είχε καλή διάθεση απέναντί τους, αλλά στη συνέχεια υιοθέτησε πολιτική διώξεων και αναγκαστικής αλλαγής θρησκεύματος. Βλέπε Arakel de Tauriz, Livre d’Histoires.

[←59]

Chronique de Michel, 3: 96.

[←60]

Στο ίδιο, 351. Ο Αρακέλ της Ταμπρίζ αναφέρει λύτρα που πληρώνονταν από την κοινότητα για την επιστροφή μοναστηριών και εκκλησιών.

[←61]

Samuel M. Zwemer, Law of Apostasy in Islam. Answering the question why there are so few Muslim converts and giving examples of their moral courage and martyrdom (ανατυπ. Νέο Δελχί, 1975). Υπήρχαν πολλές περιπτώσεις όπου ντίμμι- που μετατράπηκαν με τη βία είχαν τη δυνατότητα να επιστρέψουν στην αρχική τους θρησκεία, γιατί το Κοράνι απαγόρευε την αναγκαστική μεταστροφή. Ο A. Roland Lebel αναφέρει περιπτώσεις αναγκαστικών μετατροπών. Πρβλ. το δικό του Les voyageurs français du Maroc: l’exotisme marocain dans la littérature de voyage (Παρίσι, 1936). Για τη Zulaika Hajwal, μια δεκατετράχρονη Εβραιοπούλα που εξισλαμίστηκε με τη βία και αποκεφαλίστηκε με εντολή του σουλτάνου το 1834, βλέπε Hayyim Ze‘ev Hirschberg, A History of the Jews in North Africa (Λέιντεν, 1981), 2: 304.

[←62]

Bokhari, Les Traditions, τομ. 2, t. 56, κεφ. 144, τoμ. 3, t. 64, κεφ. 55: l, 3. Κοράνι, 3: 80-84, 102. 4: 91, 115. 32: 22.

[←63]

Αυτό το περιστατικό προκάλεσε έκρηξη λαϊκού φανατισμού εναντίον των Εβραίων στην Τύνιδα, που δέχθηκαν επίθεση και λεηλατήθηκαν. Οι Ευρωπαίοι οργάνωσαν την άμυνα της περιοχής τους. Βλέπε Jean Ganiage, Les Origines du Protectorat Français en Tunisie, 1861-1881 (Παρίσι, 1959), 71-72.

[←64]

Morony, Iraq after the Muslim Conquest, 379. Nau, L’Expansion, 106-13.

[←65]

Chronique de Michel 3: l.

[←66]

Ibn Khaldoun, Histoire des Berberes, 1: 209.

[←67]

Hirschberg, History of the Jews, l: 108. Moshe Perlmann, “Eleventh-Century Andalusian Authors on the Jews of Granada”, PAAJR 18 (1948-9): 285.

[←68]

Ibn al-Athir, πρβλ. Ibn Khaldoun, Histoire, 2: 590. Υπό τον Μαρινίδη χαλίφη Αμπού Γιακούμπ Γιουσούφ μπιν Γιακούμπ (1286-1307), όλοι οι Εβραίοι που πωλούσαν κρασί σε μουσουλμάνους σκοτώθηκαν και οι οικογένειές τους υποδουλώθηκαν σε όλα τα κράτη των Μαρινιδών: πρβλ. Idris, “Les Tributaires“, 191.

[←69]

Σύμφωνα με μία χαντίθ, όλα τα παιδιά γεννιούνταν μουσουλμάνοι. Οι γονείς τους ήσαν εκείνοι που τα έκαναν Εβραίους ή χριστιανούς. Βλέπε Muslim, Sahih, τομ. 4, κεφ. 1107 (6423) (6426). Bokhari, Les Traditions, 1, t. 23, 93:3. Η απαγωγή και θρησκευτική μεταστροφή παιδιών ντίμμι- —ιδιαίτερα χριστιανόπουλων— αν και παράνομη, ήταν χρόνια σε όλες τις περιόδους, όπως αποδεικνύεται από πολλές πηγές. Την εποχή της απέλασης των Αρμενίων από τον Σάχ Αμπάς, τα περσικά στρατεύματα που είχαν πάρει την εντολή να εκτοπίσουν τον πληθυσμό «άρχισαν, σαν επιδρομείς και ληστές ανθρώπων, να λεηλατούν, να απαγάγουν τα παιδιά των χριστιανών». Πρβλ. Arakel de Tauriz, Livre d’Histoires 291. Οι γονείς που εξεγέρθηκαν, υπέστησαν ξυλοδαρμό και ακρωτηριασμό.

[←70]

Vryonis Jr., The Decline, 143-287.

[←71]

Taki-Eddin-Ahmad Makrizi (πεθ. 1442), Histoire des Sultans Mamlouks de l’Egypte, μεταφρ. από τα αραβικά Etienne Marc Quatremere (Παρίσι, 1837), l: l07. Όμως οι στρατιώτες της πολιτοφυλακής εμπόδισαν τον λαό να βάλει φωτιά σε συναγωγές και εβραϊκά σπίτια. Στο ίδιο.

[←72]

Στο ίδιο, τομ. l, μερ. 2, σελ. 154. Για την αναγκαστική θρησκευτική μετατροπή των Κοπτών αυτήν την περίοδο, βλέπε Donald P. Little, “Coptic Conversion to Islam under the Bahri Mamluks, 692-755/1293-1354″, BSOAS 39 (1976): 552-69. Βλέπε επίσης Ira M. Lapidus, “The Conversion of Egypt to Islam”, ΙOS 2 (1972): 248-62. Moshe Perlmann, “Notes on Anti-Christian Propaganda in the Mamluk Empire”, BSOAS 10 (1942): 843-61. Του ιδίου, “Asnawi’s Tract against Christian Officials”, στο David Samuel Löwinger, Bela Somogyi, και Alexander Scheiber (επιμ.), Ignace Goldziher Memorial Volume (Ιερουσαλήμ, 1958), τoμ. 2.

[←73]

d’Arvieux, Memoires du Chevalier, l: 152-53. Για τις τουρκικές επιδρομές στα Βαλκάνια λίγο πριν την άλωση της Κωνσταντινούπολης, πρβλ. Charles Schefer (επιμ.), Le voyage d’outremer de Bertrandon de La Broquière, με σημειώσεις (Παρίσι, 1892), 199-200.

[←74]

Tavernier, Les six voyages, 1: 54. 2: 7, 65. Ο χρονικογράφος Αρακέλ της Ταμπρίζ περιέγραψε τη μεταστροφή αυτού του πληθυσμού στο Ισλάμ, είτε με τη βία, με βασανιστήρια, είτε με τις συνέπειες της απέλασης.

[←75]

Η επιστολή του πάπα έχει ημερομηνία 21 Σεπτεμβρίου 1658. Βλέπε Walter Joseph Fischel, “The Jews in Medieval Iran from the 16th to the 18th Centuries: Political, Economic and Communal Aspects”, άρθρο Συνεδρίου, Institute of Asian and African Studies and Ben Zvi Institute, Ιερουσαλήμ, 1974. Και Ezra Spicehandler, “The Persecution of the Jews of Isfahan under Shah Abbas II (1642-1666)”, στο ίδιο. Για τα ίδια γεγονότα, πρβλ. Arakel de Tauriz, κεφ. 34, 489-96. Laurence D. Loeb, Outcast: Jewish Life in Southern Iran (Νέα Υόρκη: 1977), 17. Ο κώδικας Jam Abbassi του 17ου αιώνα επέβαλλε περιοριστικά και ταπεινωτικά μέτρα στους Εβραίους, προκειμένου να τους μετατρέψει.

[←76]

David Cazes, Essai sur l’histoire des Israélites de Tunisie: depuis les temps les plus reculés jusqu’à l’établissement du protectorat de la France en Tunisie (Παρίσι, 1888), 103.

[←77]

Mitev, “Le peuple bulgare”, 251, 259.

[←78]

Tavernier, Les six voyages, 1: 125.

[←79]

Κοράνι 2: 154, 156, 157. Βλέπε Georges Vajda, “Ahl al-Kitab”, EΙ2 1 (1986): 264-66. Του ιδίου, “Juifs et musulmans selon le hadith,” JA 229 (1937): 151-221. Eliahu Strauss [Ashtor], “The Social Isolation of Ahl adh-Dhimma”, στο Paul Hirschler Memorial Book (Βουδαπέστη, 1949), 73-94.

[←80]

Moshe Perlmann, “Notes on the Position of Jewish Physicians in Medieval Muslim Countries,” IOS 2 (1972): 315-19.

[←81]

Israel Joseph Benjamin, Eight Years in Asia and Africa from 1846 to 1855. Από J. J. Benjamin ΙΙ… Πρόλογος από Dr. Berthold Seemann (Αννόβερο, 1859), 94-103. Βλέπε “Reports by Her Majesty’s Diplomatic and Consular Agents in Turkey Respecting the Condition of the Christian Subjects of the Porte (1868-1875)”, στο PP, Turkey, αρ. 16 (1877). Hrand Pasdermadjian, Histoire de l’Armenie (Παρίσι, 1986), 246-47, 296-97. Bat Ye’or, The Dhimmi, έγγραφο 52.

[←82]

Louis Frank, “Tunis, Description de cette Regence”, στο J. J. Marcel (επιμ.), L’Univers. Histoire et description de tous les peuples. Algérie. Etats tripolitains. Tunis (Παρίσι, 1862), 64-65.

[←83]

d’Arvieux, Memoires du Chevalier, 1: 165. Στα μέσα του 15ου αιώνα ο Bertrandon de la Brocquiere (32-33) σημείωνε την απαγόρευση ίππευσης αλόγων από χριστιανούς στις πόλεις της Συρίας.

[←84]

Morison, Relation, 155. Για την απαγόρευση στους Ευρωπαίους να ιππεύουν άλογα και ακόμη και γαϊδούρια, που ζήτησαν οι πρόκριτοι του Χαλεπιού το 1770, βλέπε Charles–Roux, Les Echelles, 86. Για την Αίγυπτο την ίδια περίοδο, βλέπε Karsten Niebuhr, Travels through Arabia and Other Countries in the East, μεταφρ. από τα γερμανικά Robert Hero (Εδιμβούργο, 1792), 1: 81-83.

[←85]

Επιστολή 16ης Μαΐου 1900 από J. Hoefler, Τρίπολη, προς τον πρόεδρο της Alliance Israelite Universelle, Παρίσι, αρχεία AIU (LIBYE I.C.12), στο David Gerald Littman, “Jews under Muslim Rule in the late 19th Century“, WLB 28, n.s. 35/36 (1975): 71. Για το Μαρόκο, βλέπε James Riley, Loss of the American Brig Commerce: Wrecked on the Western Coast of Africa in the month of August 1815. With an account of Timbuctoo and of the hitherto undiscovered great city of Wassanah (Λονδίνο, 1817), 1: 515-17, 537.

[←86]

Nahum Slousch, Travels in North Africa (Φιλαδέλφεια, 1927), 153. Βλέπε επίσης H. E. Wilkie Young, Βρετανός υποπρόξενος στη Μοσούλη (Ιράκ), “Notes on the city of Mosul”, στο Παράρτημα της έκθεσης αρ. 4, Μοσούλη, 28 Ιανουαρίου 1909, FO 195/2308, κείμενο και εισαγωγή Eli Kedourie, στο MES 7 (1971): 232. Στην Παλαιστίνη ήταν σύνηθες φαινόμενο παιδιά Αράβων να πετούν πέτρες σε Ευρωπαίους ταξιδιώτες. Βλέπε Bat Ye’or, The Dhimmi, 64 και 76, σημ. 47.

[←87]

Yomtob David Semach, A travers les communautes israelites d’Orient. Visite des ecoles de l’Alliance israélite (Παρίσι, 1931), 25, και του ιδίου, Une mision de ‘Alliance au Yemen (Παρίσι, 1910), 23, 31, 47. Για τους περιορισμούς στην Περσία, πρβλ. Loeb, Outcaste, κεφ. 2 και Παράρτημα 1.

[←88]

Semach, Une mission, 76.

[←89]

Itzhak Ben Zvi, The Exiled and the Redeemed (Λονδίνο, 1958), 86-87.

[←90]

Ashtor, “Levantine Jewries in the Fifteenth Century,” BIJS 3 (1975): 92. Παρόμοια πρακτική αναφέρεται στην Περσία το 1622, αλλά ίσως δεν εφαρμόστηκε, βλέπε Loeb, Outcaste, 297, σημ. 65.

[←91]

Abdolonyme Ubicini, Lettres sur la Turquie (Παρίσι, 1854), 2: 212. Ορισμένοι Ευρωπαίοι περιηγητές έχουν περιγράψει τα σκούρα χρώματα ή την ερειπωμένη εμφάνιση των σπιτιών των ραγιάδων.

[←92]

Charles de Foucauld, Reconnaissance au Maroc. Journal de Route, 1883-1884 (Παρίσι, 1888), 398-400. Slousch, Travels, 483. Για το Τζαμπάλ Ναφούσα, πρβλ. Mordechai Hakohen, Highid Mordekhai (ενότητα 91), στο Harvey E. Goldberg, επιμ. και μεταφρ. από τα εβραϊκά, The Book of Mordekhai: A Study of the Jews of Libya. Selections from the ‘Highid Mordekhai’ of Mordechai Hakohen, μεταφρ. από τα εβραϊκά με εισαγωγή (Φιλαδέλφεια, 1980), 74.

[←93]

Idris, “Les Tributaires”, 173.

[←94]

Slousch, Travels, 351-52. Βλέπε επίσης Littman, WLB 28, n.s. 35/36 (1975): 65-76. Του ιδίου, “Jews under Muslim Rule, II: Morocco 1903-1912” 29, n.s. 37/38 (1976): 13-19. Του ιδίου, “Quelques aspects de la condition de dhimmi: Juifs d’Afrique du Nord avant la colonisation” (σύμφωνα με τα έγγραφα της AIU), στο YOD 2/1 (1976): 22-52 (αναθεωρημένη και εκτεταμένη έκδοση, Γενεύη, 1977). Του ιδίου, “Mission to Morocco (1863-1864)”, στο Sonia και Vivian David Lipman (επιμ.), The Century of Moses Montefiore (Λονδίνο, 1985), 171-229.

[←95]

Ali Bey [Domingo Badia y Leblich], Travels of Ali Bey in Morocco, Tripoli, Cyprus, Egypt, Arabia, Syria and Turkey, between the years 1803 and 1807, written by himself (Λονδίνο, 1816), 2: 242. Αρκετοί περιηγητές του 19ου αιώνα αναφέρουν ότι οι μουσουλμάνοι στην Ιερουσαλήμ, τη Χεβρώνα και τη Ναμπλούς ήσαν από τους πιο φανατικούς.

[←96]

Joseph Wolff, Researches and Missionary Labours among the Jews, Mohammedans, and other sects: 1831-1834 (Λονδίνο, 1835), 177. Στην Περσία οι Εβραίοι υποχρεώνονταν να φορούν διακριτικό σήμα μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα. Το απαιτούσαν στο Χαμαντάν, την Τεχεράνη, το Σιράζ, το Γιαζντ και σε άλλα μέρη. Πρβλ. Littman, “Les Juifs en Perse avant les Pahlevi”, στο TM 34 αρ. 395 (Ιούνιος 1979), 1920-29. Του ιδίου, “Jews under Muslim Rule: The Case of Persia,” WLB 32, n.s. 49/50 (1979): 7-11. Και Loeb, Outcaste, 21.

[←97]

Louise Fevrier, “A French Family in the Yemen,” AS 3 (1979): 132.

[←98]

Mitev, Le Peuple, 249. Οι αναφορές των Βρετανών προξένων εκείνης της περιόδου επιβεβαιώνουν αυτές τις πληροφορίες. Ταπεινωτικοί κανονισμοί σχετικοί με χριστιανούς και Εβραίους ντίμμι ήσαν σε ισχύ σε όλη την Οθωμανική Αυτοκρατορία και αναβίωναν με φιρμάνια και εντολές που προέρχονταν από τους σουλτάνους. Ο τελευταίος, που αφορούσε ρούχα που εισήγαγαν διακρίσεις, χρονολογείται από τις 10 Αυγούστου 1837. Απευθυνόμενος στον αρχιραβίνο της Κωνσταντινούπολης από τον σουλτάνο Μαχμούτ Β’, τον υποχρέωνε, σύμφωνα με τα καθήκοντά του, να επιβάλει στους ομοθρήσκους του την αυστηρή τήρηση των νόμων που εισήγαγαν διακρίσεις σχετικές με την ενδυμασία. Παρόμοιες εντολές είχαν σταλεί στον Αρμένιο, τον Έλληνα και τον Καθολικό πατριάρχη. Βλέπε Abraham Galante (επιμ.), Documents Officiels Turcs concernant les Juifs de Turquie. Recueil de 114 Lois, Règlements, Firmans, Berats, Ordres et Decisions de Tribunaux, μεταφρ. από τα τουρκικά (Ισταμπούλ, 1931), 119-20.

[←99]

Arakel de Tauriz, Livre d’Histoires, 275-76.

[←100]

Chronique de Michel, 3: 343.

[←101]

Idris, “Les Tributaires”, 191.