notes_ii

Σημειώσεις εγγράφων ii. Αγροτιά

[←1]: Ο Αλ-Μανσούρ, αδελφός του χαλίφη Αλ-Σαφάχ (750-54), ήταν κυβερνήτης
της Μεσοποταμίας, της Μοσούλης, του Αζερμπαϊτζάν και της Αρμενίας. Σύμφωνα με
τον Ghevond (8ος αιώνας), υποχρέωνε όλους τους ντίμμι να φέρουν μολύβδινη
σφραγίδα στον λαιμό τους (σελ. 124).

[←2]: Ο Αλ-Αμπάς, πρώην κυβερνήτης της Τζαζίρα, αντικαταστάθηκε από
τον Μούσα μπιν Μουσάμπ.

[←3]: Φόρος που επιβάλλεται στα χρήματα που προορίζονται για τους
στρατιώτες.

[←4]: Φόρος συγκομιδής που υπολογίζεται κατ' αναλογία με τον αριθμό
των φορολογουμένων.

[←5]: Τα βασανιστήρια επιβεβαιώνονται από τους Αρμένιους ιστορικούς.
Πρβλ. Ghevond: «Κρεμάλες, πιεστήρια και ικριώματα στήνονταν παντού. Έβλεπε κανείς
παντού μόνο φοβερά, ατελείωτα βασανιστήρια» (σελ. 131). Η κατώτερη τάξη του
πληθυσμού είχε «εκτεθεί σε διάφορα είδη βασανιστηρίων: μερικοί μαστιγώθηκαν
επειδή δεν μπορούσαν να πληρώσουν υπέρογκες συνεισφορές, άλλοι κρεμάστηκαν στην
κρεμάλα ή συνθλίφτηκαν κάτω από τα πιεστήρια. Από άλλους αφαίρεσαν τα ρούχα
και τους έριξαν σε λίμνες στην καρδιά ενός εξαιρετικά σκληρού χειμώνα. Και οι
στρατιώτες που βρίσκονταν στην όχθη τους εμπόδιζαν να φτάσουν στη στεριά και
τους ανάγκαζαν να πεθαίνουν άθλια» (σελ. 132). Πολλοί αναζητούσαν καταφύγιο
σε σπηλιές. άλλοι αυτοκτονούσαν.

[←9]: Το άτομο που ήταν υπεύθυνο για τον έλεγχο των κυβερνητών, βασάνιζε
σκληρά όλους τους κατοίκους, σύμφωνα με αυτόν τον συγγραφέα.

[←13]: Καλλίνικον, αρχαίο όνομα της Ράκκα, στη βόρεια Μεσοποταμία
επί του Ευφράτη, πόλη που αναπτύχθηκε υπό τους πρώτους Αββασίδες.

[←15]: Η πλειοψηφία του πληθυσμού της Αιγύπτου εκείνη την περίοδο
ήσαν ακόμη χριστιανοί.

[←17]: Ο Αμπντάλα μπιν Ταχίρ είχε σταλεί από τον χαλίφη για να εκδιώξει
τους Άραβες της Ισπανίας από την Αλεξάνδρεια.

[←18]: Τζαζίρα: η περιοχή βόρεια του Ευφράτη. Η «Δύση» αναφέρεται
στην Αίγυπτο.

[←19]: Αυτή η παρατήρηση από τον πατριάρχη Διονύσιο υποδηλώνει προφανή
άγνοια του κανόνα που καταδίκαζε σε σκλαβιά, απέλαση ή θάνατο κάθε επαναστάτη
ντίμμι, καθώς και σε σκλαβιά κάθε ντίμμι που δεν μπορούσε να πληρώσει
τη τζίζγια. Η περιγραφή του απεικονίζει τις καλές σχέσεις μεταξύ του
πατριάρχη και του χαλίφη και των στρατηγών του και τον ταυτόχρονο διωγμό του
ποιμνίου του.

[←20]: Ζοτάγιε ή Ζαντζ: μαύροι σκλάβοι από την Αφρική που καλλιεργούσαν
τα εδάφη των Αράβων στο κάτω Ιράκ. Εξεγέρθηκαν στις αρχές του 9ου αιώνα.

[←21]: Ιουδαιο-χριστιανική αίρεση διαδεδομένη στην κάτω Μεσοποταμία.
Κατά τον Μεσαίωνα οι Σαβαίοι που ζούσαν στη Χαρράν στην άνω Μεσοποταμία διεκδίκησαν
την ιδιότητα μέλους αυτής της αίρεσης, προκειμένου να επωφεληθούν από το προστατευόμενο
καθεστώς των Λαών του Βιβλίου.

[←22]: Νομικός όρος που σημαίνει προσωπική προσπάθεια ερμηνείας ενός
δόγματος ή ενός νόμου.

[←24]: Σύμφωνα με τους μουσουλμάνους, οι Εβραίοι θεωρούσαν αυτό το
πρόσωπο [Έσδρα;], που κατονομάζεται στο Κοράνι 9: 30, ως Υιό του Θεού.

[←25]: Αυτή η διατύπωση σημαίνει: «Είθε οι κατάρες σας να πέσουν στο
δικό σας κεφάλι».

[←28]: Αυτή η δήλωση υπονοεί ότι, ως αποτέλεσμα αυτής της ακύρωσης
του συμφώνου (ντίμμα), ο περισσότερος ντίμμι πληθυσμός της Αιγύπτου
είχε μειωθεί, είτε από σφαγή ή εξορία ή αναγκαστική μεταστροφή στο Ισλάμ. Καθώς
δεν παρέχονται λεπτομέρειες, φαίνεται ότι πρόκειται απλώς για παρατήρηση, ενώ
η αναφορά στον «παντογνώστη Αλλάχ» προκαλεί αμφιβολίες για την κατηγορία εναντίον
των ντίμμι.

[←29]: Αλ-Χασάν μπιν Αμπούλ-Χασάν αλ-Μπάσρι (642-728), διάσημη προσωπικότητα
του πρώτου αιώνα του Ισλάμ, γνωστός για την ευσέβεια και τον ασκητισμό του.

[←30]: Αμπού Σαΐντ αλ-Χασάν μπιν Άχμαντ αλ-Ισταχάρι (898-940), Σάφι
νομικός, κάτοικος Βαγδάτης. Συγγραφέας έργων για την ισλαμική νομολογία.